De Roulerende Columnist

Op deze pagina vind je een gastcolumn. Elke columnist nodigt zijn of haar opvolger uit naar eigen smaak. Alexander Rinnooy Kan, oud voorman van VNO, thans raad van bestuur ING, is columnist nummer vier.

Redelijkheid... Een van de kenmerken van een volwassen politieke partij is een voldoende aanbod van 'grand old men', groot en beroemd geworden in dienst van de partij en inmiddels in wijsheid en bezonkenheid oordelend over de politiek van land en wereld. D66 heeft er tenminste twee: Hans van Mierlo en Jan Terlouw - met excuus aan alle andere kandidaten. Beide verschijnen met regelmaat in het nieuws, maken de indruk zich niet te vervelen en spreken met gezag over wat gaande is. Zouden we Thom de Graaf niet moeten uitnodigen tot dit eerbiedwaardige gezelschap toe te treden? Mij lijkt dat veel te vroeg, en in ieder geval niet de kern van het probleem. Waar D66 onverminderd last van heeft is niet zozeer onaangepast leiderschap, maar een fundamenteel verschil in politieke stijl dat ons op onze beste momenten positief onderscheidde van de rest van politiek Nederland, en dat ons nu al een LPF-jaar lang geweldig voor de voeten loopt. Wat is dan kenmerkend voor die stijl? Wat mij betreft is en blijft dat de onverminderde aandrang op de redelijkheid als politiek instrument: redelijkheid in de omgang met de frustraties van vandaag, redelijkheid in de verkenning van alternatieven voor morgen, redelijkheid in het oordeel over de onvolkomenheden van gisteren. D66 is groot geworden vanuit de breed gedragen overtuiging dat oude antwoorden niet meer voldeden als reactie op nieuwe vragen, en uiteindelijk klein gebleven doordat wij ons hebben laten terugdringen op het terrein van de staatkundige hervorming als enig onvervreemdbaar nieuw antwoord. Maar het oude bestel dat zo schipperde in 1966 deed dat niet alleen vanuit een politieke structuur die de kiezer maar beperkt in beeld bracht, maar ook vanuit een fundamenteel onvermogen om de moderne, welvarende wereldburgers in Nederland zicht te gunnen op een politiek beleid dat inhoud gaf aan hun zorgen en vorm gaf aan hun ambities. Dat onvermogen achtervolgt het oude bestel nog steeds, zij het dat D66 er inmiddels deel van lijkt uit te maken - wij betalen een hoge prijs voor onze participatie in een Paars regime dat uiteindelijk is gaan staan voor stagnatie en afstandelijkheid, en dat daarmee de basis heeft gelegd voor de triomfantelijke terugkeer van het CDA in het politieke midden. Maar juist temidden van het huidige getetter van de andere partijen zouden wij ons verre moeten houden van modieus aanpassingsgedrag, en onverminderd ons geloof moeten uitspreken in het primaat van de redelijkheid. Een passie voor redelijkheid hoeft niet te leiden tot een bloedeloze partijcultuur - integendeel. Redelijkheid als instrument kan ook dwingen tot oncomfortabele conclusies en tot felle stellingnamen, bijvoorbeeld over onderwerpen als euthanasie, immigratiebeleid of Europese expansie. Redelijkheid kan, nee: moet een krachtig vehikel zijn voor provocerende creativiteit en voor ongebonden oplossend vermogen. Maar als D66 zich het pad laat opleiden dat voert naar gedachteloze ideologie, dan pleegt het een fatale stijlbreuk. Alexander Rinnooy Kan